Yapay zekânın ani ve kitlesel bir işsizlik dalgasına yol açacağına ilişkin senaryoların aksine, mevcut veriler toplam istihdamda henüz belirgin bir nicel yıkım yaşanmadığını gösteriyor. Gecikmeli ancak güvenilir makroekonomik göstergeler olan işsizlik oranları ve toplu işten çıkarmalar, yapay zekânın genel etkisinin son derece sınırlı olduğunu ve sakin seyrettiğini gösteriyor.
Günümüz tekelci kapitalizm çağında burjuva ideologları, yapay zekâ sistemlerindeki niteliksel sıçramayı toplumsal mülkiyet ilişkilerinden ve üretim sürecinden tamamen soyutlayarak sunuyorlar. Teknolojinin tarafsız bir araç veya kendi kendine gelişiyormuş gibi görünen mistik bir güç olarak pazarlanması, aslında emeğin boyunduruk altına alındığı…
Küresel kapitalizmin yapay zekâ mucizesi olarak pazarladığı yeni birikim modeli, yeryüzünün fiziksel sınırlarına ve jeopolitik gerçekliğe toslamış durumda. Borsalarda yaşanan sert düşüşler ve teknoloji hisselerindeki “çip bozgunu”, bu sürecin sadece geçici bir piyasa dalgalanması olmadığını gösteriyor. Yapay zekâ ve çip teknolojisindeki sıçramaları üretici güçlerin gelişimiyle ilgili bir gösterge olarak görmek mümkün. Fakat bu gelişim, kapitalist mülkiyet ilişkileriyle yapısal bir çatışmaya da giriyor. Yapay zekânın fiziksel altyapıdan bağımsız, uçucu bir bulut teknolojisi olduğu şeklindeki anlatı da ciddi çevresel zararlar ve somut maddi koşullar karşısında boşa düşüyor.
Yapay zekâ güvenliği değerlendirmeleri yapan bağımsız araştırma kuruluşu Model Evaluation and Threat Research (METR), OpenAI bünyesinde yürütülen ExploitGym testine ilişkin dikkat çekici bir inceleme raporu yayımladı. Birbirinden tamamen izole çalışması gereken çok sayıda yapay zekâ etmeninin özerk hareket etmeye başlamasıyla…
Yapay zekâ, burjuva ideolojisi tarafından sınıflar üstü, kendiliğinden gelişen ve toplumu kaçınılmaz bir refaha sürükleyecek “tarafsız” bir şey gibi pazarlanıyor. Halbuki üretici güçler hiçbir zaman mülkiyet ilişkilerinden bağımsız gelişmez. Teknoloji, mevcut üretim ilişkileri içinde sermayenin tahakküm aygıtı olarak işler. 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı, bu gerçeği "insan odaklılık" ve "ortak iyiyi büyüten stratejik imkân" gibi sahte insancıl kavramlarla perdeliyor.
Günümüzde yapay zekâ tartışmaları, genellikle teknolojinin baş döndürücü hızı veya “etik” kullanım sınırları üzerinden yürütülüyor. Ancak sermayenin teknolojik atılımları, hiçbir zaman teknik bir tercihten ibaret olmayıp, doğrudan sınıfsal bir tahakküm stratejisidir.
Açık kaynak yapay zekâ platformu Hugging Face, yapay zekâ teknolojilerinin etik ve insani maliyetlerini bir kez daha gündeme getiren ciddi bir “sahte çıplaklık” kriziyle karşı karşıya. Avrupa merkezli kâr amacı gütmeyen AI Forensics tarafından yayımlanan yeni bir rapor, platformun rıza…
2026 yılının ilk yarısında, her gün karşımıza çıkan yapay zekâ haberleriyle, tekelci sermayenin içine düştüğü birikim krizini aşmak için teknolojiyi nasıl bir yıkım ve tahakküm aracına dönüştürdüğünü tüm çıplaklığıyla gördük. Teknoloji tekellerinin “ilerleme” adı altında sunduğu söylemin arkasında, 2026-2030 yılları…
Yapay zekânın çevresel etkisi, çoğu zaman açıklamalarda, raporlarda ve bilimsel çalışmalarda az gösterilmeye çalışılıyor. Yapay zekânın doğrudan çevresel etkisi artık gözden gelinemeyecek düzeydedir ve gittikçe artmaktadır. Bu yazı, bu somut ayak izlerine, olumlu katkı iddialarına ve kapitalizmle bağlarına bakıyor.
Yazarlarımızdan İlker Kalaycı‘nın “Yapay Zekâ ve Ekolojik Yıkım” başlıklı yazıyla katkı sunduğu Teori ve Eylem Dergisi‘nin 72. sayısı (Yaz 2026) yayınlandı. Bayilerden veya Ginko Kitap‘tan edinilebilir. Üç aylık sosyalist teori ve politika dergisi olan Teori ve Eylem‘in 72. sayısında dosya…